الشرح

ਮੁਆਵਿਯਾ ਬਿਨ ਅਬੁ ਸੁਫ਼ਯਾਨ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਹਲਕੇ (ਇਕੱਠ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹਨ? ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ਅਸੀਂ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ (ਸਿਮਰਨ) ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸਮ (ਸੁੰਹ) ਖਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ, ਤਾਂ ਫਰਮਾਇਆ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਸਮ ਖਾਣ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਚੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਦਰਜਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ﷺ ਦੀ ਜੋ ਨੇੜਤਾ ਹਾਸਲ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਉੱਮੇ ਹਬੀਬਾ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹਾ) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਵਹੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਹਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ﷺ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਦੀਸਾਂ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲੇ, ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁੱਝ ਸਹਾਬੀ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੈਠਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਕਸਮ ਵੀ ਖਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਆਵਿਯਾ (ਰ.) ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬੈਠਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਕਸਮ ਖਾਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਬਰਾਈਲ (ਅ.) ਆਪ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫਖਰ (ਮਾਣ) ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਜ਼ੀਲਤ (ਸਿਫ਼ਤ) ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।