الشرح

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਸਹਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਜਿਹੇ ਅਮਲਾਂ ਵੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੀ ਮਾਫੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਤੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਬੱਬ (ਸਾਧਨ) ਬਣਦੇ ਹਨ? ਸਹਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀ ਜ਼ਰੂਰ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: 1- ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਡ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਰੀਰਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਨਾ। 2- ਮਸਜਿਦਾਂ ਤੱਕ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਦਮ ਚੱਲਣਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸੂਰਤਾਂ ਹਨ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਘਰ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ "ਅਲ-ਖ਼ੁਤਾ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਦੋ ਕਦਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਹੈ। 3- ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ (ਉਡੀਕ) ਕਰਨਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਲਗਿਆ ਰਹਿਣਾ, ਉਸਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਜਮਾਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ। ਇੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਦੂਜੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਅਮਲ ਹਕੀਕੀ ਰਬਾਤ (ਭਾਵ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ) ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਫ਼ਸ (ਅੰਤਰਮਨ) ਵੱਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਜਾਇਜ਼ ਖਾਹਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਿਹਾਦ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।