الشرح

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਲ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਮਲ ਹਨ: 1- ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਕਿ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰੀਕ (ਸਾਂਝੀ) ਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਜੰਨਤ ਵਾਜਿਬ (ਲਾਜ਼ਮੀ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2- ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਕਿ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਕ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਜਹੰਨਮ ਵਾਜਿਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਮਲ ਵਾਜਿਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। 3- ਅਜਿਹਾ ਨੇਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜਿਸਦਾ ਇਰਾਦਾ (ਨੀਅਤ) ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇ। ਫੇਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇਕੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਇੱਕ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 4- ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗੁਨਾਹ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਬੁਰਾਈ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋ ਅਮਲ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 5- ਨੇਕੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਾਬ ਦਸ ਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇਕੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਦਸ ਨੇਕੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 6- ਨੇਕੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸੱਤ ਸੌ ਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਖਰਚ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਨੇਕੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸੱਤ ਸੌ ਗੁਣਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ: 1-ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਿਜ਼ਕ (ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ੋ-ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਆਖਰਤ (ਪਰਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗੀ ਤੇ ਕੰਗਾਲੀ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਹੰਨਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਧਨਵਾਨ/ਅਮੀਰ ਕਾਫ਼ਿਰ ਹਨ। 2- ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ਕ ਦੀ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਆਖਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜੰਨਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਫ਼ਕੀਰ (ਗਰੀਬ) ਮੋਮਿਨ ਹਨ। 3- ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਆਖਰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਫਕੀਰ ਕਾਫ਼ਿਰ ਹਨ। 4- ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਆਖਰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਧਨਵਾਨ ਮੋਮਿਨ ਹਨ।