الشرح

ਅਨਸ ਬਿਨ ਮਾਲਿਕ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਹਾਬਾ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮ) ਨਬੀ ﷺ ਕੋਲ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਸਹਾਬਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਬੀ ﷺ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟੇਕ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਸੋ ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਟੇਕ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤਾਂ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਬਦੁਲ ਮੁੱਤਲਿਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲਈ। ਪੁੱਛ ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਕੁੱਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਥੋੜੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਾਂਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਭਾਵ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਖਿਝਣਾ। ਇਸ 'ਤੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ, ਪੁੱਛੋ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਬ ਅਤੇ ਤੁਹਾਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਬ ਦੀ ਕਸਮ (ਸੁੰਹ) ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਰਸੂਲ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ? ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਅੱਲਾਹ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸਚ ਹੈ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਕਤ (ਸਮੇਂ) ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀਏ? ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਮੈਂ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਲ ਦੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ (ਭਾਵ ਰਮਜ਼ਾਨ) ਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੀਏ? ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਹਾਂ, ਅੱਲਾਹ ਇਸਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਾਲਦਾਰਾਂ (ਧਨਵਾਨਾਂ) ਤੋਂ ਇਹ ਸਦਕਾ (ਪੁੰਨ-ਦਾਨ) ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ? ਭਾਵ ਜ਼ਕਾਤ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਹਾਂ, ਅੱਲਾਹ ਇਸ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਆਦਮੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਜ਼ਮਾਮ ਬਿਨ ਸਾਲਬਾ ਸੀ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਦਾਅਵਤ (ਪ੍ਰਚਾਰ) ਦੇਵੇਗਾ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਜ਼ਮਾਮ ਬਿਨ ਸਾਲਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਨੁ ਸਾਅਦ ਬਿਨ ਬਕਰ ਨਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹੈ।