عه‌دوا (ڤه‌گوهاستنا نه‌خۆشییێ ژ ئێكی بۆ ئێكی ب خۆرستی ئانكو ئه‌و ب خۆ كارتێكرنێ بكه‌ت بێی حه‌زا خودێ ل سه‌ر بیت) نينه‌ (به‌لكی ئه‌و ب حه‌زا خودێیه‌)، طيه‌ره‌…

عه‌دوا (ڤه‌گوهاستنا نه‌خۆشییێ ژ ئێكی بۆ ئێكی ب خۆرستی ئانكو ئه‌و ب خۆ كارتێكرنێ بكه‌ت بێی حه‌زا خودێ ل سه‌ر بیت) نينه‌ (به‌لكی ئه‌و ب حه‌زا خودێیه‌)، طيه‌ره‌ (فالگرتن ب بالنده‌یان و تشتێن دی) نينه‌، هامه (باوه‌رییا ب گیانێ مرییان يان مرۆڤێن خراب) نينه‌، و صه‌فه‌ر (كو هه‌یڤا صه‌فه‌رێیه‌ یا ناڤدار، ئه‌وان باوه‌ری هه‌بوو ئه‌ڤ هه‌یڤه‌ باشی و خرابییان د گه‌ل خۆ دئینیت) نينه‌، و ژ كه‌سێ تووشی نه‌خۆشییا (جوزام)ـێ بووی بڕه‌ڤه‌ وه‌كی چاوا تو ژ شێری دڕه‌ڤی

ئه‌بو هوره‌یره‌ (خودێ ژێ ڕازی بیت) دبێژیت: پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت: «عه‌دوا (ڤه‌گوهاستنا نه‌خۆشییێ ژ ئێكی بۆ ئێكی ب خۆرستی ئانكو ئه‌و ب خۆ كارتێكرنێ بكه‌ت بێی حه‌زا خودێ ل سه‌ر بیت) نينه‌ (به‌لكی ئه‌و ب حه‌زا خودێیه‌)، طيه‌ره‌ (فالگرتن ب بالنده‌یان و تشتێن دی) نينه‌، هامه (باوه‌رییا ب گیانێ مرییان يان مرۆڤێن خراب) نينه‌، و صه‌فه‌ر (كو هه‌یڤا صه‌فه‌رێیه‌ یا ناڤدار، ئه‌وان باوه‌ری هه‌بوو ئه‌ڤ هه‌یڤه‌ باشی و خرابییان د گه‌ل خۆ دئینیت) نينه‌، و ژ كه‌سێ تووشی نه‌خۆشییا (جوزام)ـێ بووی بڕه‌ڤه‌ وه‌كی چاوا تو ژ شێری دڕه‌ڤی».

[صحيح] [متفق عليه]

الشرح

پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) هنده‌ك كارێن سه‌رده‌مێ نه‌زانینێ (جاهلییه‌تێ) ڕوهنكرن دا مه‌ ژێ هشیار بكه‌ت و دیار بكه‌ت كو هه‌می تشت یێ د ده‌ستێ خودێدا و چ تشت بێی فه‌رمان و قه‌دره‌ا وی چێنابن، ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌نه‌: ئێك: خه‌لكێ سه‌رده‌مێ نه‌زانینێ وه‌سا دزانی كو نه‌خۆشی ب خۆ و ب سروشتێ خۆ ڤه‌دگریت، ئینا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) پاشڤه‌برن ژ ڤێ باوه‌ڕییێ كر كو نه‌خۆشی ب سروشتێ خۆ ژ كه‌سێ نه‌خۆش بۆ كه‌سێ دی دهێته‌ ڤه‌گوهاستن، چونكی خودێیه‌ جیهانێ ب ڕێڤه‌ دبه‌ت، ئه‌وه‌ یێ نه‌خۆشییێ دهنێریت و ڕادكه‌ت و ئه‌و چێنابیت بێی حه‌ز و ئیرادە و قه‌ده‌را وی. دوو: خه‌لكێ سه‌رده‌مێ نه‌زانینێ ده‌مێ دا چنه‌ گه‌شتێ یان بازرگانییێ، بالنده‌یه‌ك دفڕاند، ڤێجا ئه‌گه‌ر به‌ره‌ڤ لایێ ڕاستێ چووبا؛ دگۆتن خێر و باشی یا د ڤێ چه‌ندێدا هه‌ی‌، و ئه‌گه‌ر به‌ره‌ڤ لایێ چه‌پێ چووبا؛ دگۆتن بێئیفله‌حی و خرابی یا تێدا و پاشڤه‌ دزڤڕین، ڤێجا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) ئه‌و ژ ڤێ هزرێ پاشڤه‌برن كو بێئیفله‌حییێ د بالنده‌یاندا ببینن و دیار كر كو ئه‌ڤه‌ باوه‌رییه‌كا پویچ و باتله‌‌. سێ: خه‌لكێ سه‌رده‌مێ نه‌زانینێ دگۆت ئه‌گه‌ر بالنده‌یێ (بوم)ـێ ل سه‌ر خانییه‌كی دادا و ڕوینشت، دێ به‌لایه‌ك ب سه‌ر خودانێن وی خانیدا هێت، پێغه‌مبه‌ری ژی (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) ئه‌ڤ باوه‌رییه‌ ڕه‌دكر و نه‌هێلا. چار: دیسان پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) پاشڤه‌برن ژ هندێ كر مرۆڤی باوه‌ری هه‌بیت هه‌یڤا صه‌فه‌رێ بێئیفله‌حی یا تێدا هه‌ی کو ئەوژی هەیڤا دووێیە ژ هەیڤێن قەمەری. هاتییه‌ گۆتن ژی كو (صه‌فه‌ر) كرمه‌كه‌ د زكیدا تووشی په‌زی و مرۆڤان دبیت و زویتر ڤه‌دگریت ژ نه‌خۆشییا گوڕیبوونێ، ڤێجا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) ئه‌ڤ باوه‌رییه‌ ژی پویچ كر. پێنچ: فه‌رمان كر ب دویركه‌ڤتنێ ژ كه‌سێ تووشی نه‌خۆشییا جوزامێ بووی (كو تێدا ئه‌ندامێن مرۆڤی دوه‌ڕمن و دپه‌قن)، هه‌روه‌كی چاوا مرۆڤ ژ شێری دڕه‌ڤیت، ئه‌ڤه‌ ژی بۆ پاراستنا نه‌فسێ و ساخلەمییا وێیە و گرتنه‌به‌را وان ئه‌گه‌رانه‌ یێن خودێ فه‌رمان پێ كری.

فوائد الحديث

فه‌ربوونا خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه‌ (ته‌وەكولێ)، د گه‌ل ئه‌نجامدانا ئه‌گه‌رێن دروست یێن شه‌رعی.

فه‌ربوونا باوه‌ریئینانێ ب قه‌زا و قه‌ده‌را خودێ و كو ئه‌گه‌ر هه‌می یێن د ده‌ستێ خودێدا، ئه‌وه‌ كارتێكرنێ دكه‌‌ته د‌ واندا یان ژێ دبه‌ت.

پویچكرنا وی كارێ هنده‌ك ژ خه‌لكی دكه‌ن ژ دیتنا بێئیفله‌حییێ د ڕه‌نگاندا، وه‌كی ڕه‌نگێ ڕه‌ش یان سۆر، یان هنده‌ك ژماره‌یان یان ناڤان یان كه‌سێن كێمئه‌ندام.

پاشڤه‌برن ژ نێزیكبوونا ل كه‌سێ تووشی نه‌خۆشییێن ڤه‌گر بووی؛ ژ وان ئه‌گه‌رانه‌ یێن خودێ وه‌سا داناین كو دبنه‌ ئه‌گه‌ر بۆ تووشبوونا كه‌سێن دی، ڤێجا ئه‌گه‌ر ب خۆ چ نینن، به‌لكی ئه‌گه‌ر خودێ بڤێت كارتێكرنێ ژێ دبه‌ت و ئه‌گه‌ر بڤێت دێ كارتێكرنێ تێدا هێلیت و ئه‌و دێ كارتێكرنێ كه‌ن.

التصنيفات

Issues of Pre-Islamic Era, Acts of Heart