ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਅਸੀਂ ਜਿਹਾਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਮਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਿਹਾਦ ਨਾ ਕਰੀਏ? ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ…

ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਅਸੀਂ ਜਿਹਾਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਮਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਿਹਾਦ ਨਾ ਕਰੀਏ? ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਿਹਾਦ ਮਬਰੂਰ (ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਹੱਜ ਹੈ।

ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਆਇਸ਼ਾ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹਾ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਅਸੀਂ ਜਿਹਾਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਮਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਿਹਾਦ ਨਾ ਕਰੀਏ? ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਿਹਾਦ ਮਬਰੂਰ (ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਹੱਜ ਹੈ।"

[صحيح] [رواه البخاري]

الشرح

ਸਹਾਬੀ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮ) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਵਧੀਆ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਇਸੇ ਲਈ ਆਇਸ਼ਾ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹਾ) ਨੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਕੋਲੋਂ ਜਿਹਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ (ਆਗਿਆ) ਮੰਗੀ। ਤਾਂ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਔਰਤਾਂ) ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਿਹਾਦ ਭਾਵ ਮਬਰੂਰ ਹੱਜ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ (ਕੁਰਆਨ) ਤੇ ਸੁੰਨਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਗੁਨਾਹ ਤੇ ਰਿਆਕਾਰੀ (ਦਿਖਾਵੇ) ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

فوائد الحديث

ਜਿਹਾਦ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਹੱਜ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਿਹਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਹੱਜ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੱਜ ਨੂੰ “ਜਿਹਾਦ” ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਫ਼ਸ (ਅੰਤਰਮਨ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲ (ਧਨ) ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਵੀ ਖਪਦੀ ਹੈ। ਹੱਜ ਵੀ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਹਾਦ ਵਾਂਗ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀ (ਸਰੀਰਕ) ਇਬਾਦਤ ਹੈ।

التصنيفات

Virtue of Hajj and Umrah