الشرح

ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਮਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਚੁਣੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਖਲੂਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਹੋ ਸਕੇ। ਫੇਰ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਅੱਗੇ ਨੜਿਨਵੇਂ ਰਜਿਸਟਰ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬੁਰੇ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੰਨੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਫੇਰ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ: "ਕੀ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਲਿਖਾਰੀ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੇ ਅਮਲ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਉਹ ਆਦਮੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਗਾ: ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਰਬ! ਇਸ 'ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਫਰਮਾਇਗਾ: "ਕੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ ਜੋ ਤੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸਨ? ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਕਹੇਗਾ: ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਰਬ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੇਰ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਕਹੇਗਾ: (ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ) ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਨੇਕੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਤਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਲਾਹ ਇੱਕ ਪਰਚੀ/ਕਾਰਡ ਕੱਢੇਗਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ: "ਅਸ਼ਹਦੁ ਅੱਲਾ ਇਲਾਹਾ ਇੱਲੱਲਾਹ, ਵਾ ਅਸ਼ਹਦੁ ਅੱਨਾ ਮੁਹੰਮਦਨ ਅਬਦੁਹੁ ਵਾ ਰਸੂਲੁਹ" (ਮੈਂ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਉਸ ਦੇ ਬੰਦੇ ਤੇ ਰਸੂਲ ਹਨ।) ਫੇਰ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ: ਜਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤੋਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾ। ਇਸ 'ਤੇ ਉਹ ਬੰਦਾ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਹੇਗਾ: ਹੇ ਰੱਬਾ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਪਰਚੀ ਦਾ ਕੀ ਵਜ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਕਹੇਗਾ: ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਅੱਗੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪਰਚੀ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਰਜਿਸਟਰ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਹਲਕਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤੇ ਉੱਠ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਪਰਚੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।