فوائد الحديث

ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿਕਮਤ (ਸਿਆਣਪ) ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚੌਥੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹੱਥ ਚੁੱਕਣਾ ਸਾਬਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਨਨ ਅਬੁ-ਦਾਉਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਬੁ-ਹੁਮੈਦ ਸਾਅਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਰਕਾਅਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਤਸ਼ੱਹੁਦ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ﷺ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਬਗੈਰ ਚੁੱਕਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਹੀ ਬੁਖਾਰੀ ਤੇ ਸਹੀ ਮੁਸਲਿਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਹੁਵੈਰਿਸ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਜਦੋਂ ਤਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ।

"سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ - ਸਮੀਅੱਲਾਹੁ ਲਿਮਨ ਹਮਿਦਾਹ" ਅਤੇ "رَبَّنَا وَلَكَ الحَمْدُ - ਰੱਬਾਨਾ ਵਲਾਕਲ ਹਮਦ" — ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਮ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਨਮਾਜ਼ੀ (ਮੁਨਫਰਿਦ) ਕਹਿਣਗੇ। ਮੁਕਤਦੀ (ਇਮਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲਾ ਨਮਾਜ਼ੀ) ਸਿਰਫ਼ ਰੱਬਾਨਾ ਵਲਾਕਲ ਹਮਦ ਕਹੇਗਾ।

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਤੋਂ ਰੁਕੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "رَبَّنَا وَلَكَ الحَمْدُ -ਰੱਬਾਨਾ ਵਲਾਕਲ ਹਮਦ" ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਹਿਣੇ ਸਾਬਤ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ। ਬਿਹਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ-ਬਦਲ ਕੇ ਕਹੇ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦੂਜਾ।